Nie istnieje jedna powszechnie uznawana definicja niepełnosprawności. Według WHO do osób z niepełnosprawnościami zaliczane są osoby
z długotrwałą obniżoną sprawnością fizyczną, psychiczną, intelektualną lub sensoryczną, która w połączeniu z różnorodnymi barierami może ograniczać ich pełne i satysfakcjonujące uczestnictwo w życiu społecznym. Ze względu na sposób powstania niepełnosprawność można podzielić na wrodzoną lub nabytą. W polskim systemie orzecznictwa wyróżniamy trzy stopnie niepełnoprawności: lekki, umiarkowanym i znaczy oraz 11 rodzajów niepełnosprawności kodowanych za pomocą cyfrowo-literową np. 01-U.
Bariery architektoniczne
Osoby z niepełnosprawnościami ruchowymi spotykają się z licznymi wyzwaniami, które prowadzą do doświadczania bardzo dużej ilości emocji. Przede wszystkim są to bariery architektoniczne: wysokie krawężniki, brak podjazdów dla wózków, brak lub niedostateczna informacja audiowizualna, brak windy, brak poręczy czy toalety dostosowanej do potrzeb OzN – a to tylko niektóre z przeszkód spotykanych na drodze w załatwianiu codziennych spraw i potrzeb. To, co dla osób sprawnych fizycznie jest tylko dwoma schodami, dla osoby poruszającej się na wózku może być ogromną trudnością. Dwa zwykłe schody, które przypominają, że inni mogą wejść tam bez problemu, a osoba z niepełnosprawnością ruchową potrzebuje wsparcia. Dwa schody, które mogą być symbolem bezradności, poczucia bycia gorszym, złości na system, który nie do końca wspiera, symbolem konieczności proszenia o pomoc, smutku czy żalu o to, dlaczego to spotyka właśnie mnie.
Edukacja i rozwój zawodowy
Kolejnym trudnym aspektem jest dostęp do edukacji i możliwości rozwoju zawodowego. Wciąż jeszcze zbyt mało jest zakładów pracy zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami. Wielokrotnie osoby
z niepełnosprawnościami psychicznymi np. z diagnozą schizofrenii spotykają się z odrzuceniem, widoczną obawą osób rekrutujących i ostatecznie magicznymi słowami „zadzwonimy do Pani/Pana”, po których następuje okres długotrwałej ciszy wypełnionej poczuciem beznadziejni, negatywnego myślenia o sobie, spadku samooceny, myśli rezygnacjach czy porównywania się do rówieśników, którzy już tak wiele osiągnęli. Trudności
z podjęciem zatrudnienia mają też osoby z niepełnosprawnościami sensorycznymi – wzrokowymi czy słuchowymi. W małych miasta wciąż niewiele jest miejsc pracy dostosowanych do ich potrzeb czy możliwości. Oferta szkoleń i kursów również nie jest zbyt bogata, co bardzo utrudnia możliwość zdobycia kwalifikacji i uprawnień. Pomimo dużej ilości kampanii społecznych mających na celu promowanie zatrudnienia OzN, nadal spotykają się one z niezrozumieniem i stygmatyzacją. Istotnym problemem jest też obawa przed utratą posiadanych świadczeń. Doskonałą alternatywą dla osób ze znacznym (bez względu na rodzaj niepełnoprawności)
i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (niepełnoprawność intelektualna, psychiczna lub spektrum autyzmu), które chcą pracować zawodowo, są Zakłady Aktywności Zawodowej. W ZAZ-ach osoby
z niepełnosprawnościami mogą spróbować swoich sił w roli pracownika pod czujnym okiem instruktorów, a także korzystając z rehabilitacji leczniczej i społecznej oraz różnorodnych form życia kulturalnego.
Funkcjonowanie społeczne
Trudności mogą pojawiać się również w obszarze funkcjonowania społecznego osób z niepełnosprawnością. Często są one odizolowane od społeczeństwa i mają bardzo ograniczone kontakty interpersonalne. Zamknięte w czterech ścianach doświadczają samotności i zależności od opiekunów. Dużą barierą są też problemy komunikacyjne i brak wiedzy na temat zasad savoir-vivre wobec osób z niepełnosprawnościami, co często nasila poczucie braku zrozumienia oraz poczucie bycia „innym, gorszym”. Często wynika to z obojętności i ignorowania. Zamiast szacunku OzN doświadczają litości oraz infantylizowania, które wynikają z postrzegania ich jako słabszych i potrzebujących ciągłej opieki, co dodatkowo pogłębia brak poczucia sprawstwa i wiary we własne możliwości. Nie rzadko doświadczają też złośliwych uwag i żartów, a także wrogości i agresji. Negatywną i niestety nierzadką postawą jest też wykorzystywanie osób
z niepełnosprawnością.
O czym warto pamiętać?
Osoby z niepełnosprawnościami pod kątem potrzeb, emocji, marzeń
i pragnień nie różnią się od innych osób. Różnica polega jedynie na większej trudności, zależności i większym wysiłku, by je osiągnąć. Czasami potrzebują tylko odrobiny wsparcia, zrozumienia – kogoś, kto uwierzy w ich możliwości i pokaże im, że jest w nich bardzo dużo potencjału. Kontakt
z nimi uczy pokory i wdzięczności. Ważne jest, by pamiętać o podmiotowym traktowaniu osób z niepełnosprawnością: rozmawiajmy z nimi, a nie z ich opiekunami. Zanim pomożemy, zapytajmy, czy potrzebują naszego wsparcia. Szanujmy ich granice i prywatność.
Zapraszam na konsultacje psychologiczne!
Jeśli jesteś osobą z niepełnosprawnością i doświadczasz braku wsparcia, trudności w radzeniu sobie z emocjami, niskiego poczucia własnej wartości czy braku celu w życiu, zapraszam do zrobienia pierwszego kroku – do pierwszego spotkania konsultacyjnego. Możesz zapisać się na nie przez formularz na naszej stronie, klikając tutaj. Serdecznie zapraszam, Edyta Głos
